Bothata ba Kelello le Mathata a Boitšoaro ho Lefu la Parkinson
Lintlha tsa Bohlokoa Bakeng sa Bakuli

Ke Mefuta Efe ea Mathata a Kelello e ka Etsahalang Lefu la Parkinson?

Batho ba bangata ba nang le lefu la Parkinson (PD) ba na le mohopolo o motle le monahano (cognition) mme ba sebetsa ka mokhoa o tloaelehileng. Leha ho le joalo, le hoja ho lebala ho ka 'na ha etsahala ka botsofali bo tloaelehileng bothata bo tebileng haholoanyane ka tlhokomelo, ho nahana le ho hopola ho ka etsahala ha PD e ntse e tsoela pele.

Mathata a tloaelehileng a kelello ho PD a kenyelletsa bothata le:

• Ho ela hloko kapa ho tsepamisa maikutlo
• Ho rera liketsahalo, joalo ka ho hlophisa letsatsi le maphathaphathe
• Ho latela moqoqo o rarahaneng kapa ho rarolla mathata a rarahaneng
• Ho theha mehopolo kapele
• Ho hopola liketsahalo kapa lintlha tsa ketsahalo, le hoja lintlha kapa lintlha tse thusang hangata li khutlisetsa mohopolo

Ha liphetoho li le nyane, ntle le phello e tebileng bophelong ba hau ba letsatsi le letsatsi, sena se bitsoa bokooa bo bobebe ba kelello. Ha liphetoho li le matla hoo li ka amang mesebetsi ea letsatsi le letsatsi, sena se bitsoa 'dementia'.
 

Ke Hobane'ng ha Mathata a Kelello a Etsahala?

Liphetoho matleng a kelello li etsahala ha PD e qala ho ama likarolo tsa boko ba hau tse laolang tlhokomelo, monahano le mohopolo. Maemong a mangata, sena se etsahala hamorao ho lefu lena, kapa ha batho ba ntse ba hōla, hangata ho feta lilemo tse 65.
 

Likhopolo le Litšeho

Batho ba bangata ba nang le PD ba nang le bokooa ba kelello le bona ba ka ba le lipono kapa likhopolo. Likhopolo ke ha batho, ha ba falimehile, ba bona kapa ba utloa lintho tse seng teng. Ho PD, lipono hangata li bonoa. Li ka kenyelletsa ho “bona” liphoofolo kapa batho ba sieo. Qalong, batho ba bangata baa hlokomela hore lipono tsa bohata hase tsa sebele. Hamorao, ho ka ’na ha e-ba thata le ho feta ho bolela seo e leng ’nete le seo e seng sona. Bakuli ba PD le bona ba kanna ba ba le mehopolo e kang ho nahana hore sebaka leboteng ke kokoanyana.

Lithetso ke litumelo tsa bohata tse sa thehoang 'neteng kapa 'neteng. Lithetso tse tloaelehileng li kenyelletsa ho nahana hore ho na le batho ba bangata ba lulang ka tlung, molekane oa hau oa qhekella, kapa motho e mong oa utsoa. ​​Sena hangata se etsahala ho PD e tsoetseng pele haholoanyane.

Maikutlo a bonolo ao u a hlokomelang habonolo e le lipono ha a hloke phekolo. Ke habohlokoa hore ngaka ea hau e hlahlobe hore na ha u na tšoaetso, haholo-holo ea pampiri ea ho ntša metsi, kapa ha u noe meriana e ka bakang lipono le likhopolo-taba. Hangata li-hallucinations le litšeho li ka phekoloa ka ho fetola meriana, joalo ka ea boroko kapa bohloko. Haeba mathata ana a ntse a tsoela pele ho sa tsotellehe liphetoho tsena, ngaka ea hau e ka 'na ea leka ho fokotsa meriana ea hau ea PD. Haeba seo ha se thuse, kapa se etsa hore motsamao oa hau o mpe le ho feta, ngaka ea hau e ka 'na ea fana ka meriana e sebelisetsoang ho thusa ho tseba. Ho feta moo, clozapine kapa quetiapine e ka thusa ho nahana ka lintho tse fosahetseng kapa ho ithetsa, empa e ka baka boroko e le litlamorao. Clozapine e boetse e hloka tlhahlobo ea mali kamehla.
 

Nka Etsa'ng Bakeng sa Mathata a Kelello?

Mosebetsi oa kelello o ka thusoa ka boikoetliso bo nepahetseng, lijo, boroko le taolo ea khatello ea mali.

Bua le ngaka ea hau haeba mathata a ho nahana, ho hopola, kapa ho etsa liqeto a qala ho ama mekhoa ea hau ea letsatsi le letsatsi. Ngaka ea hau e kanna ea batla ho etsa liteko tsa kelello. Hlahloba meriana ea hau e le meriana e sebelisoang ho phekola PD kapa maemo a mang a bongaka ka linako tse ling a etsa hore kelello e mpe le ho feta. Ho sebelisa mabokose a lipilisi le likhopotso tsa meriana ho ka thusa.

Haeba mathata a ho hopola a le matla, joale:

• Buisana le lelapa la hao le ngaka ka merero ea litokisetso tsa bolulo tsa kamoso, ho kenyeletsoa tlhokomelo ea lehae kapa setsi sa tlhokomelo.
• Lumella mohlokomeli ea tšepahalang hore a be le matla a 'muelli, ho latela litlhoko tsa molao tsa lehae. Haeba ha u sa khona, motho enoa o tla ba le tokelo ea ho u buella, ho hlophisa lichelete tsa hau, ho lefa likoloto tsa hau, le tse ling. Ntle le matla a 'muelli oa molao, litlhoko tsena li ka ba thata ka potlako le ho bitsa chelete e ngata.
• Etsa bonnete ba hore thepa ea hau le thato ea hau ke tsa morao-rao. U ke ke ua khona ho fetola thato ea hau haeba u na le tlhokomelo e matla, mathata a kelello.
   

Na ho na le Liphekolo?

Meriana e meng e ka thusa mme e ithutile ho bakuli ba PD ba nang le 'dementia'. Li kenyelletsa rivastigmine, donepezil, galantamine le memantine.

Batho ba bang ba noang meriana ena ba hlokomela ntlafatso e ntle ha ba bang ba bona phetoho e nyenyane. Litla-morao tse tloaelehileng tsa meriana ena ke ho nyekeloa ke pelo le letšollo.

 

Copyright © 2018 International Parkinson le Movement Disorder Society (MDS). Litokelo tsohle li sirelelitsoe.